1. Đặt vấn đề

       1.1. Lý do chọn đề tài

          Trẻ em chính là chủ nhân tương lai của đất nước, là lớp người kế tục và phát huy tinh hoa của nhân loại.

“Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai”

Câu khẩu hiệu như toát lên được tầm quan trọng của việc chăm sóc giáo dục trẻ - những mầm non tương lai của đất nước trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nói như thế để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc giáo dục trẻ, đặc biệt là ở giai đoạn đầu tiên, giai đoạn lứa tuổi mầm non. Mục tiêu của việc chăm sóc giáo dục trẻ là nhằm phát triển toàn diện cho trẻ, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người. Mục tiêu đó bao gồm việc hình thành ở trẻ những chức năng tâm lí, những cơ sở ban đầu của nhân cách, năng lực làm người của trẻ và chuẩn bị cho trẻ những kiến thức cần thiết tạo nền tảng vững chắc để trẻ bước vào các bậc học tiếp theo có hiệu quả.

Để thực hiện được các mục tiêu trên thì đòi hỏi cần phải giáo dục trẻ theo 5 lĩnh vực: phát triển thể chất, phát triển thẩm mỹ, phát triển ngôn ngữ, phát triển nhận thức và phát triển tình cảm xã hội, đặc biệt là việc hình thành những biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non đóng vai trò vô cùng quan trọng, đó là cơ sở là tiền đề cho các bậc học tiếp theo.

Việc cho trẻ làm quen với những biểu tượng toán ngay ở lứa tuổi mầm non là việc rất cần thiết, vì đó chính là cơ hội tốt để giúp trẻ hình thành phẩm chất, năng lực hoạt động cho mình như tìm tòi, quan sát, so sánh thông qua hoạt động với các đồ vật, đồ chơi có thể cùng loại có thể khác loại, có nhiều đồ vật hay ít đồ vật, có đồ vật to có đồ vật nhỏ… từ đó giúp trẻ hình thành những biểu tượng ban đầu về toán. Bao gồm về số lượng hay kích thước, các biểu tượng về hình dạng, sự định hướng được trong không gian giữa trẻ với các sự vật xung quanh… qua đó giúp trẻ vững vàng, tự tin hơn khi tiếp nhận những kiến thức toán học ở những giai đoạn tiếp theo. Ở trường mẫu giáo, việc giúp trẻ làm quen với những biểu tượng ban đầu về toán học đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách và trí tuệ cho trẻ. Cho trẻ làm quen với toán nhằm hình thành các biểu tượng sơ đẳng ban đầu về toán như: số lượng, hình dạng, kích thước, phép đếm, định hướng trong không gian, thời gian, hình thành và phát triển khả năng nhận thức, các biểu tượng ban đầu về toán, các thao tác tư duy: quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, khả năng tranh luận, phán đoán, ước lượng và tìm cách giải quyết vấn đề, thúc đẩy sự phát triển tư duy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Toán học là môn học tương đối khô khan đối với các bậc học đặc biệt là ở bậc mẫu giáo. Việc cho trẻ làm quen với biểu tượng toán như một thế giới hoàn toàn mới. Trẻ sẽ bắt đầu bước ra khỏi cánh cửa thần tiên trong những câu chuyện cổ tích, mà thay vào đó là một thế giới khoa học dành riêng cho trẻ thơ. Việc hình thành những biểu tượng ban đầu về toán cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả là một việc làm không hề đơn giản.

Trong thực tế việc hình thành đến cho trẻ những biểu tượng toán học sơ đẳng một cách có hiệu quả bằng phương pháp hiện hành vẫn chưa mang lại hiệu quả tối ưu. Các phương pháp mà giáo viên sử dụng để hình thành cho trẻ mẫu giáo những kiến thức toán học sơ đẳng còn mang tính lặp lại theo khuôn mẫu, theo phương pháp truyền thống, người giáo viên chưa thực sự phát huy hết khả năng sáng tạo và sự linh hoạt trong khi tổ chức hoạt động nên chưa thực sự gây được sự yêu thích tìm tòi kiến thức mới về toán ở trẻ, dẫn tới tiết học toán chưa thực sự hiệu quả.

          Xuất phát từ thực tế trên tôi đã nghiên cứu đề tài: “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4-5 tuổi”.

          a. Cơ sở lý luận

          Trong các hoạt động tại trường mầm non thì hoạt động làm quen với toán là một trong những hoạt động quan trọng của chương trình học mầm non đặc biệt đối với các bé lớp mẫu giáo 4 - 5 tuổi.  Việc hình thành các biểu tượng toán từ nhỏ giúp các bé làm quen với thế giới xung quanh, giải quyết được một số khó khăn trong cuộc sống hằng ngày đồng thời giúp trẻ diễn đạt dễ dàng hơn với ngôn ngữ nói. Học toán giúp các bé phát triển trí tuệ, tư duy, hình thành khả năng nhận thức thế giới xung quanh, rèn luyện các thao tác tư duy: so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa… góp phần phát triển ngôn ngữ: cung cấp vốn từ về các biểu tượng toán cho trẻ. Từ đó góp phần giáo dục đạo đức, thẩm mĩ, ý thức lao động ngay từ khi còn bé ở trẻ. Vì vậy hình thành các biểu tượng toán cho trẻ từ lứa tuổi mầm non là rất cần thiết.

          Hoạt động làm quen với toán được các cô dạy theo chương trình học hàng ngày, trên lớp là không thể thiếu. Trong giờ học, trẻ được cô giáo hướng dẫn cụ thể, chính xác về cách đếm, số lượng, chữ số hay nhận biết các hình dạng, nhận biết về không gian, thời gian. Sau đó, trẻ còn được tham gia vào các trò chơi vui nhộn, bằng phương pháp học bằng chơi, chơi mà học như vậy trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không gò bó, làm tăng thêm vốn hiểu biết của trẻ, đồng thời giúp giáo viên lựa chọn nội dung, củng cố kiến thức phù hợp với khả năng của trẻ.

          Ngoài hình thức cho trẻ làm quen với toán qua hoạt động học, thì có nhiều hình thức để các bé làm quen với toán như là cô tạo cơ hội hứng thú cho trẻ qua các hoạt động mọi lúc, mọi nơi:  hoạt động ngoài trời, hoạt động học góc, hoạt động chơi, giờ ăn...để trẻ sử dụng các hiểu biết đã có giải quyết các tình huống trong thực tế để đếm, nhận biết số lượng, hình dạng từ đó nâng cao khả năng nhận thức làm quen với toán của trẻ.

          Dạy trẻ mầm non học toán thực chất là việc cho trẻ làm quen với biểu tượng toán học sơ đẳng, hình thành ở trẻ nền tảng kiến thức cũng như kỹ năng giải toán cơ bản nhất, giúp trẻ học tốt ở những cấp học sau này. Phương pháp dạy toán cho trẻ mầm non cần tuân thủ những nguyên tắc nhất định, giúp trẻ dễ dàng tiếp thu kiến thức mới đồng thời biết cách vận dụng linh hoạt trong cuộc sống.

          Việc cho trẻ mầm non được làm quen với bộ môn hình thành những biểu tượng toán sơ đẳng là một việc làm rất quan trọng, là điều kiện không thể thiếu trong quá trình dạy học nhằm phát triển trí tuệ và nhân cách toàn diện cho trẻ. Xuất phát từ những vai trò cụ thể trên cho nên hoạt động làm quen với toán là môn học không thể thiếu trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ. Qua đó, mỗi chúng ta những người giáo viên mầm non sẽ là những người trực tiếp đưa những kiến thức đó vào trong cuộc sống của trẻ, phải tạo cho trẻ một nền tảng tri thức toán học vững vàng làm hành trang cho con đường học tập của trẻ trong tương lai.

       b. Cơ sở thực tiễn

          Trường mầm non Tam Quan là một trường công lập tự chủ một phần về tài chính và thực hiện Chương trình giáo dục mầm non theo qui định của ngành, trong đó việc cho trẻ mầm non làm quen với một số biểu tượng ban đầu về toán. Tuy chỉ là những biểu tượng ban đầu về toán nhưng nó có ảnh hướng rất lớn đến sự phát triển tư duy của trẻ giúp trẻ tích lũy được kinh nghiệm cho bản thân để tiếp tục học toán ở những cấp học tiếp theo. Việc dạy trẻ làm quen với các biểu tượng ban đầu về toán còn khá đơn giản chứ chưa phải là những kiến thức phức tạp, nhưng khả năng về tiếp thu của trẻ chưa cao, khả năng tư duy của trẻ còn chưa phát triển, hệ thần kinh còn non nớt. Chính những điều này làm nảy sinh một số vấn đề như làm thế nào để dạy toán cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả và phù hợp với sự nhận thức của trẻ mầm non... Để làm được điều đó bản thân mỗi giáo viên phải nắm được đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và những khái niệm toán học sơ đẳng bên cạnh đó rất cần có những phương pháp giảng dạy để biến những khái niệm toán trừu tượng, thành những kiến thức quen thuộc mà trẻ có thể lĩnh hội được. Giáo viên chưa thực sự chú ý đến việc nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán đến cho trẻ, một số giáo viên bởi tính chất công việc quá nhiều, dẫn đến việc các giáo viên không có thời gian chuẩn bị đầu tư các đồ dùng đồ chơi, đầu tư sáng tạo nội dung mới lạ, hay, hấp dẫn... chính vì tâm lí đó nên một số giáo viên vẫn thực hiện các hoạt động nhưng theo hình thức qua loa theo lối cũ nên chưa thực sự mang lại hiệu quả cao.

          Bên cạnh đó, tôi nhận thấy trong kế hoạch phân bổ chương trình giáo dục mầm non của trường mầm non Tam Quan thì bộ môn làm quen với toán cho trẻ 4 – 5 tuổi nói riêng và cho trẻ mầm non nói chung chưa thực sự chú trọng. Số lượng tiết dạy trên từng tuần, từng chủ đề còn ít, nội dung chưa thực sự đa dạng phong phú và chưa thực sự đổi mới. Khó khăn hơn nữa là do tình hình dịch bệnh Covid-19 đang diễn ra hết sức phức tạp, trẻ ở trường chỉ đến lớp một buổi còn một buổi ở nhà nên việc truyền đạt các nội dung làm quen với toán đến cho trẻ để đạt hiệu quả thì vẫn còn hạn chế.

       1.2. Xác định mục đích nghiên cứu

          Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm ra nhiều giải pháp để nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi của trường Mầm non Tam Quan. 

          1.3. Đối tượng nghiên cứu

          Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

1.4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm

          Khảo sát trên 30 trẻ, trong đó có 11 trẻ nữ, 19 trẻ nam.

       Qua tìm hiểu việc dạy và học bộ môn làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi. Tôi đã tiến hành khảo sát trên 30 trẻ thuộc lớp Chồi 2 của trường mầm non Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn.

Qua thống kê, thăm dò và đưa ra hệ thống bài kiểm tra về mức độ và khả năng toán học của trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi. Tôi đã thu được kết quả như sau:

Bảng 1: Kết quả khảo sát thực trạng (Tháng 10/2021)

NỘI DUNG KHẢO SÁT

(Mức độ và khả năng toán học của trẻ)

                     Kết quả

Số trẻ

Tỉ lệ %

Giỏi

4/30

13,3 %

Khá

9/30

30 %

Trung bình

10/30

33,3 %

Yếu

7/30

23,3 %

Bằng trò chuyện, quan sát các hoạt động hằng ngày của trẻ. Thực trạng của chương trình giáo dục mầm non về bộ môn làm quen với toán cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi, trong tiết học giáo viên rất chú trọng vào việc truyền đạt các kỹ năng đếm, so sánh....cho trẻ. Vì vậy khá nhiều trẻ có kĩ năng tương đối tốt, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số trẻ còn chậm và chưa thực sự nắm được các kiến thức toán học sơ đẳng. Các tiết học vẫn diễn ra khô cứng, hầu như các tiết học trong trạng thái tĩnh, những đồ chơi, đồ dùng học tập và hệ thống trò chơi, bài tập chưa thực sự đa dạng trong tiết học, chưa thực sự mới lạ, hấp dẫn trẻ và chưa có sự sáng tạo, chưa khai thác triệt để hệ thống bài tập và hệ thống trò chơi trong quá trình hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ 4 - 5 tuổi.

Ngoài ra, việc sử dụng đồ dùng dạy học ở một số lớp còn thiếu thốn, chưa tận dụng hết điều kiện cơ sở vật chất ở xung quanh trẻ nên việc học những nội dung về toán học sơ đẳng chỉ dừng lại trên tiết học mà chưa thực sự lan tỏa đan xen vào các hoạt động khác trong cuộc sống.

          Qua quá trình khảo sát vì những lí do trên đã thúc đẩy tôi tìm tòi đưa ra những giải pháp mới nhằm khắc phục những mặt hạn chế và nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi nói riêng và trẻ mẫu giáo nói chung.

          1.5. Phương pháp nghiên cứu

          - Phương pháp đọc sách và nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này giúp cho quá trình nghiên cứu được thuận lợi hơn. Thông qua các loại sách tham khảo, sách giáo viên, sách sáng kiến kinh nghiệm và các tài liệu có liên quan đến đề tài. Đọc và hệ thống các tài liệu có liên quan đến cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu cũng như vận dụng thực tiễn, những tài liệu liên quan đến một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4- 5 tuổi trong trường mầm non.

          - Phương pháp quan sát: quan sát trẻ trong các hoạt động làm quen với toán được tổ chức linh hoạt trong các hoạt động chung hay tích hợp trong các hoạt động khác như trải nghiệm thực tế, trong giờ chơi tự do v..v.

          - Trao đổi với các giáo viên trong trường để đưa ra một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi trong trường mầm non.

          - Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học: thống kê số liệu và tính phần trăm, nhằm sử dụng số liệu thu được vào phân tích kết quả nghiên cứu.

- Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm: Qua đề tài nghiên cứu có thể rút ra những kinh nghiệm và đưa ra các ý tưởng mới về các giải pháp giúp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi trong trường mầm non.

          * Dựa vào vốn kiến thức đã học và tiếp thu học hỏi những kinh nghiệm. Để giúp trẻ phát triển toàn diện thông qua hoạt động làm quen với toán, tôi cố gắng tìm những tư liệu gần gũi đối với trẻ giúp tìm ra những giải pháp khoa học để làm quen với toán cho trẻ ở trường mầm non phát huy tối đa vai trò của mình, đó là phương tiện không thể thiếu nhằm phát triển toàn diện nhân cách và trí tuệ cho trẻ ở trường mầm non.

       1.6. Phạm vi và thời gian nghiên cứu (Bắt đầu, kết thúc).

  Đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán trẻ 4 - 5 tuổi”. Đề tài này được tiến hành trong một năm học, từ tháng 10/2021 đến đầu tháng 03/2022 tại lớp Chồi 2 - Trường Mầm nonTam Quan.

  2. Nội dung

       2.1. Những nội dung lý luận có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu

          “Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai”

Trẻ em là chủ nhân tương lai của đất nước là lớp người kế tục và phát huy tinh hoa văn hóa của nhân loại. Nói như thế để nhấn mạnh vai trò của việc chăm sóc và giáo dục trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non. Mục tiêu của việc chăm sóc giáo dục trẻ là nhằm phát triển toàn diện cho trẻ, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người. Mục tiêu đó bao gồm việc hình thành ở trẻ những chức năng tâm lí, những cơ sở ban đầu của nhân cách, năng lực làm người của trẻ và chuẩn bị cho trẻ những kiến thức cần thiết tạo nền tảng vững chắc để trẻ bước vào các bậc học tiếp theo có hiệu quả…Để thực hiện được các mục tiêu trên thì đòi hỏi bản thân giáo viên cần linh hoạt, biến tấu bằng nhiều hình thức khác nhau trực tiếp hay gián tiếp qua các hoạt động ở trường mầm non đặc biệt là hoạt động làm quen với toán để giúp trẻ phát triển toàn diện 5 lĩnh vực: phát triển thẩm mỹ, phát triển ngôn ngữ, phát triển nhận thức, phát triển tình cảm xã hội và phát triển thể chất cho trẻ mầm non.Với bản thân tôi là một giáo viên mầm non, toán học là niềm say mê và là môn học không thể thiếu mỗi khi đến với đàn cháu nhỏ thân yêu từ khi đón trẻ đến trường.

Làm quen với toán là một bộ môn khoa học đòi hỏi độ chính xác cao do trẻ ở độ tuổi mẫu giáo chưa có một biểu tượng khoa học nào. Bởi vậy, nhiệm vụ của mỗi giáo viên là phải hình thành cho trẻ các biểu tượng toán học, cung cấp những kỹ năng cơ bản nhất để trẻ có thể vận dụng vào trong thực tế. Độ tuổi mầm non, nhất là trẻ 4- 5 tuổi, trẻ luôn tìm tòi khám phá mọi sự vật hiện tượng xảy ra trong thế giới xung quanh đầy màu sắc, về đặc điểm, về số lượng, hình dạng, kích thước, vị trí sắp xếp của chúng trong không gian v..v. Khi được tương tác với các đồ dùng đồ chơi trẻ sẽ đưa ra các câu hỏi như là “ Tại sao hình này lại lăn được mà hình kia không lăn được?”, hay là “ Nhóm này có số lượng nhiều hơn hay ít hơn nhóm kia?” “ Làm thế nào để hai nhóm bằng nhau nhỉ?”... Từ đó cho ta thấy việc giúp trẻ nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán là một việc làm vô cùng cần thiết. Song khó khăn lớn nhất ở đây đó là những nội dung của bộ môn làm quen với toán tương đối khó đối với khả năng nhận thức non nớt của trẻ, chính vì thế, để nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ 4 -5 tuổi nói riêng đòi hỏi giáo viên cần có phương pháp giảng dạy phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ, biến tấu linh hoạt để những biểu tượng toán học trừu tượng trở thành những khái niệm quen thuộc mà trẻ có thể lĩnh hội một cách ấn tượng và sâu sắc.

 

 

2.2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu

       * Thực trạng từ nhà trường:

       - Trường Mầm non Tam Quan cũng như các trường mầm non khác đều khó khăn về cơ sở vật chất, nhất là các phương tiện dạy học dành cho giáo viên, chưa có được sự đầu tư đúng mực về các phương tiện hỗ trợ cho công tác giảng dạy của giáo viên.

       - Tư liệu tham khảo cho giáo viên còn hạn chế.

          * Nguyên nhân:

          - Trường Mầm non Tam Quan là trường công lập tự chủ một phần nên khó khăn trong việc đầu tư kinh phí cũng như các trang thiết bị để hỗ trợ cho công tác giảng dạy của giáo viên.

       * Thực trạng từ giáo viên:

          + Do ảnh hưởng khá lâu phương pháp, hình thức dạy học theo chương trình cải cách, người giáo viên thường áp đặt trẻ, truyền đạt kiến thức một cách máy móc, thiếu sự tác động qua lại giữa người dạy và người học.

+ Giáo viên sử dụng đồ dùng đồ chơi trực quan còn ít, một số giáo viên còn hạn chế đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy nên giờ học ít sinh động không gây sự chú ý, hứng thú đối với trẻ dẫn đến tiết học không đạt hiệu quả.

       * Nguyên nhân:

       - Đa số giáo viên dạy trẻ theo phương pháp truyền thống, ngại đổi mới.

       - Phần lớn giáo viên dạy bán trú nên công việc chăm sóc và giáo dục trẻ còn nhiều, ít có thời gian để giáo viên tìm tòi, sáng tạo.

       * Thực trạng từ phía trẻ:

            + Việc cho trẻ làm quen với toán được tổ chức theo một hệ thống khoa học đi từ đơn giản đến phức tạp và được phân bố theo trình tự từ độ tuổi mẫu giáo bé đến độ tuổi mẫu giáo lớn. Chính vì thế một vài trẻ chưa qua lớp nhà trẻ, mẫu giáo bé, nên việc hình thành các biểu tượng toán còn khó khăn.

+ Trẻ chưa mạnh dạng, chủ động tích cực khi tham gia tìm tòi thao tác với các đồ vật, đồ chơi để có thể hiểu được bản chất của các kiến thức toán học được giáo viên hình thành đến cho trẻ.

       * Nguyên nhân:

       - Nhiều trẻ ít được quan tâm chăm sóc bồi dưỡng của ba mẹ. Nên khả năng nhận thức của trẻ còn nhiều hạn chế.

* Thực trạng từ phụ huynh:

          - Một số phụ huynh do chỉ quan tâm đến kinh tế, chưa thực sự quan tâm đến quá trình phát triển về cảm xúc về việc học tập của con em mình và chưa thấy được tầm quan trọng của việc hình thành biểu tượng toán đến cho trẻ ở giai đoạn lứa tuổi mầm non.

       * Dựa vào vốn kiến thức đã học và tiếp thu học hỏi những kinh nghiệm tôi đã tìm ra một số biện pháp sau:

       1./ Sử dụng các sản phẩm văn học - cách cho trẻ tiếp nhận các biểu tượng toán một cách nhẹ nhàng nhất.

       2./ Tổ chức các cuộc thi toán học giúp trẻ tích lũy thêm các biểu tượng về toán.

       3./ Xây dựng hệ thống bài tập và trò chơi một cách khoa học

       4./ Sử dụng các bài tập tư duy giúp phát triển tư duy toán học cho trẻ.

       2.3. Mô tả, phân tích các giải pháp (hoặc biện pháp, các cách ứng dụng, cách làm mới) mà tác giả đã thực hiện, đã sử dụng nhằm làm cho công việc có hiệu quả cao hơn

                 Toán học là môn học tương đối khô khan đối với các bậc học, đặc biệt là bậc mẫu giáo. Chính vì vậy tôi luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm, nghiên cứu sáng tạo ra các biện pháp, mong muốn việc hình thành biểu tượng toán cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả. Qua quá trình khảo sát ban đầu trên cơ sở nghiên cứu song song với quá trình thực nghiệm với trẻ tôi đã tìm ra được một số biện pháp mới và những biện pháp đó đã góp phần nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi trong trường mầm non.

            * Biện pháp 1: Sử dụng các sản phẩm văn học - cách cho trẻ tiếp nhận các biểu tượng toán một cách nhẹ nhàng nhất .       

Như chúng ta đã biết, đặc thù trẻ mầm non khác xa so với các bậc học khác. Trẻ mầm non học bằng chơi - chơi mà học, phải hứng thú phải hấp dẫn trẻ mới chịu chơi, trẻ chơi, trẻ tư duy, tương tác hoạt động với các đồ vật đồ chơi thì mới nảy sinh kiến thức, từ đó kiến thức được hình thành nơi trẻ mới thực sự hiệu quả. Bản thân các nội dung toán học rất khô khan, cứng nhắc. Nếu chúng ta cứ cung cấp các kiến thức toán học một cách trực tiếp khô khan thì chắc chắn hiệu quả sẽ rất thấp. Chính vì lẽ đó để góp phần nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ 4 - 5 tuổi nói riêng và trẻ mầm non nói chung đòi hỏi bản thân người giáo viên cần biến tấu linh hoạt đan xen các phương pháp giảng dạy và việc không thể thiếu là tích hợp đan xen các nội dung khác nhau trong hoạt động làm quen với toán cho trẻ.

Một trong các nội dung tích hợp có hiệu quả không chỉ trong hoạt động làm quen với toán mà các hoạt động khác cũng thường xuyên tích hợp đó là sử dụng các sản phẩm văn học vào trong tiết dạy cũng là một cách hay thu hút sự chú ý, hứng thú tìm tòi kiến thức mới về toán học cho trẻ. Hoạt động văn học là hoạt động giáo dục không thể thiếu trong việc phát triển toàn diện nhân cách và trí tuệ  cho trẻ ở trường mầm non. Văn học có thể nói là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ văn học đem lại cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống con người, cái chân – thiện – mỹ, đem đến cho trẻ bao điều thú vị về thế giới xung quanh. Văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, sáng tạo, nghệ thuật. Bằng những bài đồng dao, ca dao chúng ta có thể dạy trẻ về các con số, các hình khối... Bằng những câu chuyện cổ tích, thông qua các nhân vật, các tình huống trong câu chuyện chúng ta có thể lồng ghép một cách tinh tế vào đó các nội dung toán học để giúp trẻ lĩnh hội. Trẻ hứng thú cùng cô xử lí các tình huống trong câu chuyện thông qua đó kiến thức đến với trẻ một cách nhẹ nhàng mà sâu sắc. Cụ thể:

Tôi đã tự nghiên cứu, sáng tạo ra các bài vè, đồng dao về toán học và đã sử dụng vào các tiết hình thành biểu tượng toán cho trẻ, tôi nhận thấy trẻ rất vui vẻ hứng thú, trẻ thuộc các bài vè, đồng dao rất nhanh, cùng trẻ đàm thoại về các kiến thức toán học trong bài vè. Bằng cách này không chỉ giúp trẻ hứng thú, say mê mà còn giúp cho việc ghi nhớ các kiến thức toán học sơ đẳng một cách sâu sắc hơn. Thông thường các bài vè, đồng dao tôi sử dụng để ôn luyện lại kiến thức cho trẻ.

Cụ thể, để ôn kiến thức về đặc điểm các con số, đặc điểm của các khối... tôi đã sáng tạo ra một số bài vè, đồng dao như sau:

       “Đồng dao hình học”

           Dung dăng dung dẻ                                   Là  khối chữ nhật

           Dắt trẻ đi chơi                                            Như tựa cột đình

           Nào các bạn ơi!                                         Nằm lăn lông lốc

           Cùng nhau học toán                                  Đặt đứng thì trơ trơ

           Tròn như quả bóng                                   Khối gì bé nhỉ?

           Là khối tròn to                                          A ha! đúng rồi

           Bé ơi nghe nè!                                           Là khối trụ xinh

           Sáu mặt bằng nhau                                    Ôi sao hay quá

           Khối vuông tôi đấy                                   Bài học IQ

           Như khung ảnh bé                                     Dạy bé bao điều

           Màn hình ti vi                                           Làm tươi cuộc sống.

 

 

 

 

 “Vè con số”

            Nghe vẻ nghe ve             Là chữ số 3                        Số 8 đây rồi

            Nghe vè con số                 Sau 3 là 4                             Như cây còi thổi

            Tròn như quả trứng          Trông giống lá cờ             Của chú công an

            Là chữ số 0                      Tung bay phấp phới                   Là con số 9

            Như cây bút chì               Hình dáng móc câu                     Cuối cùng là tôi

            Là con số 1                     Là số 5 đấy                       10 hoa bé ngoan

            Này là  số 2                     Như cây còi thổi                  Này bạn nhỏ ơi!

            Đố bạn giống ai               Là anh số 6                         Mỗi một con số

            Giống hình con vịt          Hình như lưỡi liềm                      Là một nội dung

            Tung tăng dưới hồ           Là tôi số 7                          Ôi !yêu yêu quá

            Giống tai chúng ta          Qủa bóng xếp đôi            Chúc bạn học vui!

          Ngoài việc sử dụng các bài vè các bài đồng dao trong tiết hình thành biểu tượng tôi còn tích hợp xây dựng các đoạn kịch ngắn để hình thành biểu tượng mới cho trẻ. Thông qua các nhân vật trong vở kịch, các nhân vật đó sẽ thao tác mẫu trên các đồ vật nhằm gây sự hứng thú để trẻ tìm tòi kiến thức mới, mang lại hiệu quả cao trong quá trình hình thành biểu tượng toán cho trẻ mẫu giáo.

20220323_082153.jpg

 

Hình ảnh: Trẻ học tiết số 4 tích hợp “Câu chuyện cáo, thỏ và gà trống”

 

Trong tiết học tôi tổ chức cho trẻ đóng kịch, ví dụ: Trong tiết đếm đến 5, nhận biết nhóm đồ vật có 5 đối tượng tôi tiến hành cho trẻ đóng kịch theo câu chuyện “Ai đáng khen nhiều hơn” cô đóng vai Thỏ mẹ dẫn truyện, thỏ anh đi hái nấm hái được thật nhiều nấm hương và hạt dẻ cho Thỏ em.

Thỏ anh: Vâng lời mẹ mình đã hái được thật nhiều nấm hương, mình đem ra cho các bạn xem nha.( Xếp tất cả số nấm trong giỏ, 5 nấm), ngoài ra mình còn hái hạt dẻ đem về cho em mình đấy ( xếp dưới mỗi cây nấm là một hạt dẻ, 4 hạt dẻ).

Sau đó tôi xử lí tình huống và hình thành cho trẻ biết đếm đến 5 và nhận biết nhóm đồ vật có 5 đối tượng.

Tương tự tôi dẫn dắt tiếp theo câu chuyện cho thỏ em xếp số hoa hồng, hoa cúc để hình thành biểu tượng cho trẻ....

Hay trong tiết dạy trẻ cao – thấp. Cũng câu chuyện “ Ai đáng khen nhiều hơn, tôi cho 1 trẻ đóng vai thỏ anh thân hình to cao, chọn 1 trẻ đóng vai thỏ em chọn bạn nhỏ nhất lớp, dẫn dắt hai anh em đi hái hoa hái nấm cho mẹ, thỏ anh đi trước, thỏ em đi sau, ôi thỏ em đâu mất rồi, cho bạn đóng thỏ em đứng phía sau thỏ anh, sao cho các bạn không thấy thỏ em đâu, sau đó cho thỏ em chạy tới trước bằng cách tạo tình huống, tôi hỏi trẻ và dần hình thành biểu tượng đến cho trẻ. Làm như thế trẻ rất thích thú và hình thành kiến thức toán học đến cho trẻ nhanh hơn và hiệu quả hơn rất nhiều.

       * Biện pháp 2: Tổ chức các cuộc thi toán học giúp trẻ tích lũy thêm các biểu tượng về toán

Ngoài việc hình thành biểu tượng toán học cho trẻ trong các tiết học, để thay đổi phương thức nhằm mang lại hiệu quả cao hơn tôi đã tổ chức các cuộc thi toán học trên qui mô nhiều lớp. Khi tổ chức các cuộc thi toán học, hiệu quả mang lại ở đây đó là củng cố các kiến thức lại cho trẻ, khả năng tư duy logic, khả năng ghi nhớ có chủ định các kiến thức mà trẻ đã được lĩnh hội trước đó. Ngoài ra, thông qua các cuộc thi với nhiều hình thức tổ chức khác nhau còn giúp trẻ biết giao lưu học hỏi bạn bè giữa các lớp, rèn luyện sự mạnh dạng tự tin trong giao tiếp đó là một trong những kỹ năng

 cần thiết là hành trang đi theo trẻ đến suốt đời.

Cụ thể, tôi xây dựng kế hoạch từ đầu năm học. Nhân các chủ điểm, các ngày lễ tôi phối hợp cùng công đoàn, nhà trường, các lớp tổ chức các cuộc thi toán học để lập thành tích chào mừng và vừa giúp trẻ tích lũy các kiến thức toán học một cách hiệu quả nhất. Cụ thể, trong tháng 11 nhân kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20 - 11 tôi tổ chức cho các bé khối chồi tham gia cuộc thi “Rung chuông vàng”. Trong tháng 2 tổ chức cho các bé tham gia cuộc thi “Cùng học cùng chơi” cho các bé toàn trường, tôi phối hợp với các giáo viên xây dựng kế hoạch chi tiết cuộc thi, nội dung sao cho phù hợp với các bé ở các độ tuổi, Thông qua quá trình thực hiện tôi nhận thấy hiệu quả mang lại đáng kể.

 Bằng việc tổ chức cho nhiều trẻ cùng chơi, đưa ra hệ thống câu hỏi liên quan đến các biểu tượng toán khác nhau có câu hỏi về số lượng con số, về hình dạng vật thể, biểu tượng kích thước... Hệ thống câu hỏi tôi xây dựng theo mức độ từ dễ đến khó, hình thức câu hỏi đa dạng, có dạng lựa chọn đáp án đúng A, B, C, D, có dạng trả lời câu hỏi với hình thức đúng sai, hay điền vào chỗ trống, có dạng câu hỏi yêu cầu trẻ thực hiện thao tác trên các đồ vật... Với hình thức này mục đích của tôi là ôn tổng hợp các kiến thức toán học các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ, đồng thời thông qua đó rèn cho trẻ tư duy nhanh nhẹn, thao tác bằng tư duy chứ không phải thủ công bằng tay khi thao tác với các đồ vật, trẻ lắng nghe câu hỏi và thực hiện nhanh các phép thử ngầm trong óc để đưa ra được đáp án đúng câu hỏi của cô.

Để xây dựng các cuộc thi này tôi đã không quên áp dụng công nghệ thông tin, thiết kế hệ thống câu hỏi trên máy tính một cách sinh động, hấp dẫn trẻ, thiết kế các di chuyển, các hình ảnh động các slide sinh động hay các trò chơi hấp dẫn có kèm âm thanh, điều này đã thu hút trẻ rất nhiều.

a1b918b2ab631cd3f991fe1eb8ea5a43.jpg        Hình ảnh: Cuộc thi “ Rung chuông vàng” tổ chức cho các bé khối chồi tham gia

Cụ thể tôi đã thực nghiệm ở trường của mình, được sự giúp đỡ của đồng nghiệp tôi đã thu được kết quả khả quan. Tôi tổ chức cuộc thi “ Rung chuông vàng” tổ chức ngoài trời, với sự tham gia của 4 lớp chồi. Trẻ tham gia cuộc thi với hình thức trả lời câu hỏi, nếu trẻ nào trả lời sai thì phải dừng cuộc chơi, trẻ nào trả lời đúng được tiếp tục chơi. Hệ thống câu hỏi được tôi xây dựng trên máy tính với nhiều hình thức câu hỏi khác nhau với nội dung liên quan đến các biểu tượng toán. Trong quá trình chơi tôi xen kẽ thêm các tiết mục văn nghệ để giảm bớt sự căng thẳng lo lắng của trẻ, tạo tâm lí vui tươi, hào hứng tạo tâm thế tốt để tham gia trò chơi.

Cụ thể tôi đã thực hiện như sau: phối hợp với lớp Chồi 1, chồi 3, Chồi 4 cùng với lớp tôi chủ nhiệm tổ chức cho trẻ tham gia cuộc thi “Rung chuông vàng”, số lượng trẻ tham gia là 60 trẻ, mỗi lớp sẽ chọn ra 15 trẻ tham gia, không gian tổ chức là ở khu hoạt động ngoài trời của trường mầm non Tam Quan. Cô chuẩn bị cho mỗi trẻ một tấm bảng, trên tấm bảng có bốn đáp án A, B, C, D phấn và khăn lau. Cuộc thi này bao gồm 4 phần thi: phần khởi động, phần tăng tốc, phần thi dành cho khán giả, phần về đích.

• Phần khởi động: Tất cả 60 trẻ sẽ trả lời các câu hỏi của ban tổ chức, câu hỏi sẽ được đọc và chiếu trực tiếp trên màn hình, trẻ lắng nghe câu hỏi quan sát trên màn hình và khoanh tròn vào đáp án đúng. Phần này bao gồm các câu hỏi như sau:

Câu 1:Hình tròn có lăn được không?

  1. Có                                                                                       B. Không

Câu 2: Trong dãy số 5,6,4,3,7,8,9,2 số nào nhỏ nhất?

  1.  Số 1                                                                                    B. Số 2

C. Số 3                                                                                     D. Số 4      

Câu 3: Quan sát trên màn hình, trong 4 hình sau hình nào khác với các hình còn lại?

  1.  Hình a                                                                       B. Hình b

C. Hình c                                                                        D. Hình d

Câu 4: Hai bạn An và Phát cùng nhau chơi làm kỹ sư xây dựng, trong số những đồ chơi có một cây thước xanh, một cây thước vàng và một cây thước đỏ. An đố Phát trong số ba cây thước đố bạn thước nào ngắn nhất, thước nào dài nhất, An nhanh chóng trả lời, thước vàng ngắn nhất thước đỏ dài nhất hỏi các bé An trả lời đúng hay sai?

  1. Đúng                                                                                    B. Sai

Câu 5: Có 8 bông hoa, nếu chia thành hai phần bằng nhau thì mỗi phần có mấy bông hoa?

  1. 3 bông hoa                                                                 B. 4 bông hoa

C. 5 bông hoa                                                                 C. 6 bông hoa

.... và nhiều câu hỏi khác về các biểu tượng toán học, mỗi trẻ sẽ trả lời lần lượt các câu hỏi, trẻ trả lời sai phải dừng cuộc thi, trẻ trả lời bằng cách khoanh tròn vào đáp án. Trẻ trả lời đúng tiếp tục đến với câu hỏi tiếp theo. Phần thi thứ nhất dừng lại khi số trẻ chơi còn 8 trẻ. Tiến hành cho trẻ bốc thăm chia trẻ thành 4 đội mỗi đội 2 trẻ, bước vào phần thi thứ hai.

• Phần tăng tốc:

Ở phần thi thứ 2, trẻ sẽ chơi theo đội. Ở phần thi này ban giám khảo đã chuẩn bị một hộp được che kín bên ngoài, bên trong chứa các khối mà trẻ đã học khối tròn, vuông, tam giác... nhiệm vụ của các đội là 1 trẻ có nhiệm vụ đưa tay vào thùng diễn tả đặc điểm các khối, trẻ còn lại của đội phải đoán đúng tên khối, 2 đội nào đoán đúng và nhanh nhất sẽ bước vào phần thi về đích.

• Phần thi dành cho khán giả.

Ban tổ chức sẽ đưa ra 3 câu hỏi, bạn khán giả nhỏ nào giơ tay nhanh nhất và trả lời đúng sẽ được nhận một phần quà của ban tổ chức.

• Phần thi về đích.

Ở phần thi này chỉ còn lại 2 đội, nhiệm vụ của 2 đội là phải thực hiện bài tập sau: Có một số hình vuông mà mỗi hình được xếp từ 4 que diêm dài bằng nhau như ban tổ chức đã xếp sẵn. Hãy lấy đi một số que trong hình để chỉ còn lại 2 hình vuông, đội nào thực hiện đúng nhanh và nhiều cách nhất đội đó sẽ chiến thắng và sẽ được rung chuông vàng. Sau mỗi phần thi ban tổ chức đã bố trí một số tiết mục văn nghệ do trẻ biểu diễn.

          Bằng biện pháp này tôi nhận thấy trẻ tiến bộ hơn rất nhiều trong việc hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng, không những tạo không khí vui tươi phấn khởi trong việc tìm tòi kiến thức mới, mà các kiến thức toán học ấy đã được trẻ ghi nhớ một cách sâu sắc hơn và điều quan trọng trẻ đã biết áp dụng nó vào trong cuộc sống hằng ngày.

       * Biện pháp 3: Xây dựng hệ thống bài tập và trò chơi một cách khoa học

          Đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo là trẻ học bằng chơi, chơi mà học, sử dụng trò chơi làm chủ đạo, thông qua trò chơi để hình thành kiến thức đến cho trẻ là một phương tiện hữu hiệu nhất. Để hình thành kiến thức toán học đến cho trẻ có hiệu quả chúng ta cần xây dựng các trò chơi gây được hứng thú hấp dẫn đến cho trẻ.

Chính vì thế từ việc nắm bắt được khả năng mức độ nhận thức của trẻ trong lớp, tôi đã xây dựng các hệ thống bài tập, hệ thống trò chơi tùy vào nội dung từng bài để hình thành những kiến thức toán học đến cho các cháu.

Hệ thống trò chơi, hệ thống bài tập tuy hai nhưng thực chất là một, bởi lẽ trẻ học bằng chơi chơi mà học, thông qua chơi trẻ thao tác trên các đồ vật giải quyết các bài tập để từ đó kiến thức toán học được hình thành đến cho trẻ. Tôi đã xây dựng các bài tập theo hệ thống từ đơn giản đến phức tạp theo tiến trình một tiết hình thành biểu tượng toán đến cho trẻ. Đầu tiên là các bài tập để giúp trẻ ôn lại kiến thức cũ đến các bài tập giúp trẻ làm quen với kiến thức mới cần hình thành đến cho trẻ, đối với các bài tập giúp trẻ hình thành kiến thức mới tôi xây dựng nhiều bài tập với hình thức giống nhau nhưng cách dẫn dắt khác nhau. Ví dụ: Trong bài “ Đếm đến 5 và nhận biết nhóm đồ vật có 5 đối tượng, nhận biết số 5” tôi tạo tình huống dẫn dắt trẻ thực hiện bài tập như ba mẹ bé An tổ chức sinh nhật cho An, cả gia đình đã chuẩn bị một bàn tiệc các con hãy xếp các thành viên trong gia đình bé An ra trước mặt từ trái sang phải (Cô chuẩn bị hình các thành viên trong gia đình có ông, bà, bố, mẹ, bé An), món ăn đầu tiên là súp (Cô chuẩn bị 4 hình chén súp) yêu cầu trẻ xếp dưới mỗi thành viên là một chén súp, khi đó sẽ xảy ra tình huống 1 thành viên không có chén súp từ đó tôi cùng trẻ giải quyết tình huống và hình thành kiến thức mới cho trẻ, sau đó cũng hình thức đó tôi yêu cầu trẻ xếp tương ứng số chén súp với số muỗng, số đĩa với số phần bánh sinh nhật, số thành viên với số ly....

Cuối cùng tôi sử dụng các bài tập áp dụng để giúp trẻ củng cố và áp dụng các kiến thức vào trong bài tập xử lí tình huống. Các bài tập này tôi cũng tổ chức cho trẻ từ đơn giản đến khó dần để kích thích trẻ tư duy suy nghĩ để giải quyết các bài tập, từ đó kiến thức cần hình thành đến cho trẻ càng sâu sắc và ghi nhớ được lâu hơn.

Tương tự đối với các kiến thức về kích thước hay về hình dạng vật thể cũng vậy. Tôi đã tự nghiên cứu và xây dựng nên một số trò chơi mới tiến hành cho trẻ chơi có hiệu quả, điển hình như:

* Đôi bạn ăn ý:

Chuẩn bị một số hình khối: Khối cầu, khối trụ, khối vuông, khối chữ nhật… để trong một túi vải. Một hộp to được đậy kín, bên trong đựng các đồ vật có hình khối cầu, khối trụ, khối vuông, khối chữ nhật… tương tự với các hình khối có trong túi vải.

Ví dụ: Trong hộp đựng quả bóng (hình khối cầu), mái nhà (hình khối tam giác), hộp kẹo (hình khối chữ nhật), khối gỗ (hình khối vuông).

Cách chơi: Tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm hoặc cả lớp. Để các đồ chơi trước mặt trẻ. Cho hai trẻ lên chơi, cả lớp quan sát. Một trẻ lấy một hình khối ra khỏi túi và đặt lên bàn. Trẻ kia quan sát hình khối đó và cho tay vào hộp kín, không được nhìn mà chỉ dùng tay sờ để chọn ra những đồ vật có đặc điểm hình dạng giống hình khối mà bạn đặt trên bàn.

Ví dụ: Một trẻ lấy hình cầu trong túi đặt lên bàn thì trẻ còn lại phải lấy được quả bóng, quả cam, hòn bi, các loại hạt hình tròn… Sau khi chọn xong, trẻ phải nói được tên các vật vừa lấy và cho biết nó thuộc hình khối nào. Cho trẻ đổi vai cho nhau và cho trẻ khác tiếp tục lên chơi.

* Xếp hình tháp và lâu đài:

Trẻ sử dụng các hình khối: Hình khối tròn, hình khối vuông, hình khối chữ nhật, hình khối tam giác… Với nhiều kích thước và chất liệu khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ (trẻ 3 – 4 tuổi sử dụng những hình khối có kích thước nhỏ vừa tay cầm của trẻ, trẻ 5 – 6 tuổi sử dụng những hình khối có kích thước lớn hơn vừa tay cầm của trẻ). Trẻ có thể tự do sáng tạo ra những lâu đài riêng biệt của mình.

download (2)    hop40go_zps415d84f1   

 

 

 

 

 

 

 

Đây là trò chơi giúp phát triển nhiều kỹ năng và tư duy của trẻ, giúp thị giác của trẻ tốt hơn, đồng thời kích thích nhận thức và kỹ năng vận động cho trẻ. Trí tưởng tưởng của trẻ được phát huy cao độ. Qua việc xếp các mẩu riêng biệt thành tòa lâu đài trẻ đã có dịp phát huy trí tưởng tượng và óc sáng tạo logic của mình.

* Ghép hình:

Một số miếng ghép hình vuông để trẻ ghép thành những hình thù ngộ nghĩnh theo khả năng quan sát của trẻ. Trò chơi này giúp trẻ phát triển thị giác, đồng thời kích thích kỹ năng quan sát và vận động cho trẻ. Ngoài ra nó còn đòi hỏi sự tập trung để đạt được yêu cầu mà cô giáo đưa ra. Cũng đồng nghĩa với việc để trí tượng tượng của trẻ được tự do phát triển.

* Phân biệt các hình hình học khác nhau:

Chuẩn bị 10 hình vuông, 10 hình tròn, 1 giỏ có dạng vuông thì đựng hình vuông, 1 giỏ có dạng tròn thì đựng hình tròn. Bỏ hình vuông và hình tròn lẫn vào nhau. Sau đó cô bỏ hình vuông và hình tròn vào giỏ dạng vuông và dạng tròn, rồi nói trẻ cùng làm theo cô sao cho bỏ đúng chỗ. Cho trẻ thực hiện nhiều lần.

       * Biện pháp 4: Sử dụng bài tập tư duy giúp phát triển tư duy toán học đến cho trẻ.

     Ở tuổi mẫu giáo, tư duy của trẻ có một bước ngoặc rất cơ bản. Đó là sự chuyển tư duy từ bình diện bên ngoài vào bình diện bên trong mà thực chất đó là việc chuyển những hành động định hướng bên ngoài thành những hành động định hướng bên trong. Quá trình tư duy của trẻ đã bắt đầu dựa vào những hình ảnh của sự vật và hiện tượng đã có trong đầu , lúc này việc giải các bài toán không chỉ dựa vào các phép thử bên ngoài dựa trên các thao tác với các đồ vật, đồ chơi mà lúc này trẻ thực hiện những phép thử ngầm trong óc dựa vào những hình ảnh những biểu tượng, qua đó trẻ thực hiện các bài tập một cách chính xác, từ đó trẻ tiếp thu các kiến thức về toán học đầy đủ và sâu sắc hơn.

Để phát triển tư duy cho trẻ mẫu giáo trong quá trình hình thành biểu tượng toán học tôi đã đưa ra các bài tập đòi hỏi trẻ tư duy giải quyết các bài tập một cách nhanh và chính xác.

Cụ thể như tôi đã sử dụng các que tính, đưa ra các yêu cầu khác nhau để trẻ giải quyết, từ đó giúp trẻ phát triển các nội dung, các biểu tượng về toán học, từ đó trẻ suy nghĩ tưởng tượng dựa trên các kĩ năng các kiến thức đã được tôi hình thành trước đó để thực hiện các bài tập.

Ví dụ: Với một hình đã được xếp sẵn từ một số que dài bằng nhau, hãy di chuyển hoặc lấy bớt hoặc thêm vào một số que để được một số hình theo yêu cầu rồi đếm và gắn thẻ số thích hợp.

          Ngoài ra tôi còn yêu cầu trẻ xếp các que tính thành các con số đã học.

Ví dụ: Tôi chuẩn bị các que tính có độ dài khác nhau yêu cầu trẻ xếp các que tính thành chữ số 1, chữ số 4, chữ số 7… trẻ tư duy tưởng tượng và thực hiện bài tập này. Trong quá trình trẻ thực hiện tôi đã theo dõi hướng dẫn trẻ kịp thời, sử dụng các câu hỏi gợi mở giúp trẻ tư duy và thực hiện. Có thể yêu cầu trẻ dùng một số mảnh ghép đã cho sẵn để ghép thành các con số đã học...

Ngoài ra tôi còn yêu cầu trẻ từ một số mảnh có dạng hình hình học đã học ghép thành hình hình học đã học hoặc thành hình theo yêu cầu rồi đếm số mảnh đã ghép rồi gắn thẻ số thích hợp. Hay tôi đưa ra 10 que tính yêu cầu trẻ chia số que tính này thành hai phần theo những cách khác nhau…

Nắm được các phương pháp, kĩ năng tổ chức trò chơi, biết cách thiết lập các bài tập tình huống, nhiệm vụ, để trẻ tương tác trải nhiệm nhằm kích hoạt sự phát triển trí tuệ, phát triển nhân cách của trẻ ngay từ tuổi mầm non.

Tôi mong muốn thông qua các trò chơi các bài tập tư duy để phát triển cho trẻ tư duy so sánh, khả năng phân tích tổng hợp, tính nhanh nhạy. Cụ thể

Ví dụ: Để rèn cho trẻ tư duy so sánh tôi tiến hành cho trẻ so sánh các hình hình học với nhau để thấy được những điểm giống và khác nhau giữa các hình hình học.Ví dụ: Cho trẻ so sánh hình vuông và hình chữ nhật. Trẻ sẽ thấy được điểm giống nhau là hình vuông và hình chữ nhật đều có 4 cạnh 4 góc; còn điểm khác nhau là hình vuông có 4 cạnh dài bằng nhau, hình chữ nhật có 2 cạnh dài bằng nhau 2 cạnh ngắn bằng nhau.

 

 
  

 

Để rèn luyện khả năng phân tích và tổng hợp cho trẻ từ trò chơi. Sử dụng các trò chơi để phát triển khả năng phân tích và tổng hợp cho trẻ. Cho trẻ chơi trò chơi xây dựng với các khối cầu, khối vuông, khối chữ nhật..

    
    

 

 

 

 

         

    
   
  

 

 

Hỏi trẻ “Tại sao con không sử dụng khối cầu để xây ngôi nhà?”… Trong quá trình chơi trẻ sẽ biết được không thể sử dụng khối cầu để xây dựng vì khối cầu lăn được. Để có được kết quả như thế trẻ đã phát triển được khả năng phân tích, tổng hợp.

Để bồi dưỡng tính nhanh nhạy trong tư duy. Trẻ còn nhỏ nên khi suy nghĩ về các vấn đề hoặc các khía cạnh liên quan đến nhau của một vấn đề còn rất hạn chế. Vì thế tôi đã đưa ra các ví dụ hướng dẫn trẻ suy nghĩ nhiều hơn, suy nghĩ nhanh hơn. Ví dụ: Yêu cầu trẻ nêu ra các sự vật có cùng đặc trưng: Như những đồ vật có cùng hình vuông (khăn tay, viên gạch…), những đồ vật có cùng hình khối cầu (quả bóng, viên bi…)…

download

2011_300102b

 

banner20-11_500

 
  

 

thiet-ke-phong-bi-thu-chuyen-nghiep-hai

 

38_cb12a

Ngoài ra tôi còn tạo điều kiện để trẻ được khám phá thế giới xung quanh. Tìm trong môi trường xung quanh những đồ vật có hình dạng hình học như: Viên gạch, khăn tay, ô cửa sổ…

Qua quá trình thực nghiệm với trẻ nhiều lần tôi đã xây dựng được một số dạng bài tập giúp phát triển tư duy toán học cho trẻ như sau:

Dạng 1: Với một hình đã được xếp sẵn từ một số que dài bằng nhau, hãy di chuyển hoặc lấy bớt hoặc thêm vào một số que để được một số hình theo yêu cầu rồi đếm và gắn thẻ số thích hợp.

Bài tập 1:

Có hai hình vuông được xếp từ một số que diêm như hình vẽ. ( Hình a)

Hãy di chuyển một số que để thành 3 hình vuông và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã di chuyển.

 

Bài tập 2:

Có hai hình vuông được xếp từ một số que diêm như hình vẽ. (Hình a)

a. Hãy di chuyển một số que để thành 1 hình chữ nhật và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã di chuyển.

b. Hãy lấy bớt đi một số que ở hình (a) để chỉ còn một hình vuông và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã lấy.

c. Hãy thêm vào ở hình (a) một số que nữa để được 4 hình vuông bằng nhau và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã thêm vào.

 

a. Theo hướng dẫn của cô trẻ đếm, kiểm tra lại số que diêm đã xếp ở 2 cạnh dài của hình chữ nhật: Tất cả có 4 que diêm, số que diêm đã xếp ở 2 cạnh ngắn của hình chữ nhật: có 1 que diêm.

Trẻ đếm lại số que đã di chuyển: Tất cả là 6 que diêm.

Cô hỏi trẻ: Chúng ta đặt thẻ số nào cho đúng với số lượng 6 que diêm?

Trẻ đặt thẻ số

Câu b, c thực hiện tương tự.

Chú ý: Mỗi câu a, b, c với hình (a) có thể là một bài tập riêng.

 

 

Bài tập 3:

Có một hình chữ nhật được xếp từ một số que diêm bằng nhau như hình vẽ ( Hình a). Hãy di chuyển một số que để thành 2 hình vuông và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã di chuyển.

Trẻ suy nghĩ cùng với gợi ý của cô, trẻ di chuyển một số que diêm mà không lấy đi que diêm nào.

Theo hướng dẫn của cô:

Trẻ đếm lại số hình vuông: Tất cả có 2 hình vuông.

Trẻ đếm lại số que đã di chuyển: Tất cả là 4 que diêm.

Cô hỏi trẻ: Chúng ta đặt thẻ số nào cho đúng với số lượng 4 que diêm?

Trẻ đặt thẻ số.

Bài tập 4:

Có 4 hình tam giác được xếp từ một số que diêm bằng nhau như hình vẽ (Hình a). Hãy lấy bớt một số que để thành 2 hình tam giác và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã lấy bớt.

Trẻ suy nghĩ cùng với gợi ý của cô, trẻ lấy bớt một số que diêm.

Theo hướng dẫn của cô:

Trẻ đếm lại số hình tam giác: Tất cả có 2 hình tam giác.

Trẻ đếm lại số que đã lấy: Tất cả là 3 que diêm.

Cô hỏi trẻ: Chúng ta đặt thẻ số nào cho đúng với số lượng que diêm đã lấy? Trẻ đặt thẻ số.

Bài tập 5:

Có 3 hình vuông mà mỗi hình được xếp từ 4 que diêm bằng nhau như hình vẽ ( Hình a). Hãy di chuyển một số que để thành 2 hình vuông và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã di chuyển.

Trẻ suy nghĩ cùng với gợi ý của cô, trẻ di chuyển một số que diêm mà không lấy đi que diêm nào.

Theo hướng dẫn của cô.

Trẻ đếm lại số hình vuông: Tất cả có 2 hình vuông.

Trẻ đếm lại số que đã di chuyển: Tất cả là 4 que diêm.

Cô hỏi trẻ: Chúng ta đặt thẻ số nào cho đúng với số lượng 4 que diêm?

Trẻ đặt thẻ số

Bài tập 6:

Có một số hình vuông mà mỗi hình được xếp từ 4 que diêm bằng nhau như hình vẽ (Hình a). Hãy di chuyển một số que để thành 3 hình vuông và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã di chuyển.

Theo hướng dẫn của cô trẻ đếm lại số hình vuông: Tất cả có 4 hình vuông.

Thông qua thao tác đó trẻ ôn lại phép đếm.

Tiếp theo, trẻ suy nghĩ cùng với gợi ý của cô, trẻ di chuyển một số que diêm mà không lấy đi que diêm nào.

Cô hướng dẫn trẻ đếm lại số hình vuông: Tất cả có 3 hình vuông. Vậy số que diêm đã di chuyển là đúng.

Trẻ đếm lại số que đã di chuyển: Tất cả là 3( 4 ) que diêm.

Cô hỏi trẻ: Chúng ta đặt thẻ số nào cho đúng với số lượng 3 que diêm?

Trẻ đặt thẻ số.

Bài tập 7:

Có một số hình vuông mà mỗi hình được xếp từ 4 que diêm dài bằng nhau như hình vẽ ( Hình a). Hãy lấy đi một số que trong hình để chỉ còn lại hai hình vuông và đặt thẻ số đúng với số lượng que đã lấy.

Theo hướng dẫn của cô trẻ quan sát hình và đếm lại số hình vuông có cạnh dài một que diêm: Tất cả là 9 hình vuông. Thông qua thao tác đó trẻ ôn lại phép đếm. Tiếp theo, trẻ suy nghĩ cùng với gợi ý của cô, trẻ lấy đi một số que diêm để qua một bên và đếm số hình vuông lúc này trong hình: Tất cả có 2 hình vuông . Như vậy, số que diêm đã lấy là được.

Trẻ đếm lại số que diêm đã lấy: tất cả có 10 que diêm ( 8,5 que diêm).

Cô hỏi trẻ: Chúng ta đặt thẻ số nào cho đúng với số lượng 10 que diêm ( 8,5 que diêm), trẻ đặt thẻ số.

Dạng 2: Dùng một số mảnh ghép cho sẵn ghép thành số đã học.

Bài tập 1:

Bài tập 2:

 

 

Bài tập 3:

Dạng 3: Từ một số mảnh có dạng hình đã học ghép thành hình hình học đã học hoặc thành hình theo yêu cầu sau đó đếm số mảnh đã ghép rồi gắn thẻ số thích hợp.

Bài tập 1:

 

 

 

 

Bài tập 2:

Bài tập 3:

 

 

Bài tập 4:

 

       2.4. Kết quả thực hiện: Thể hiện bằng tổng hợp kết quả số liệu minh họa, đối chiếu, so sánh

Sau khi áp dụng một số biện pháp tôi đã tiến hành đưa ra các bài kiểm tra để kiểm tra lại mức độ và khả năng toán học của trẻ so với ban đầu khảo sát và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Kết quả khảo sát thực trạng (Tháng 10/2021)

NỘI DUNG KHẢO SÁT

(Mức độ và khả năng toán học của trẻ)

                     Kết quả

Số trẻ

Tỉ lệ %

Giỏi

10/30

33,3 %

Khá

15/30

50 %

Trung bình

5/30

16,7 %

Yếu

0/30

0 %

Nhìn vào bảng tổng hợp tôi nhận thấy được sau một thời gian áp dụng các biện pháp tôi thấy trẻ đã có sự tiến bộ rõ nét về mức độ và khả năng toán học. Trẻ hứng thú vui vẻ và thích các tiết học toán. Trẻ biết thao tác trên các đồ dùng đồ chơi để tìm ra kiến thức mới, trẻ đã biết áp dụng các kiến thức toán học vào bất kì hoạt động nào trong sinh hoạt hằng ngày và có khả năng giải quyết được các bài tập tư duy theo mức độ từ dễ đến khó. Khả năng toán học của trẻ ở mức độ khá giỏi đã tăng hơn rất nhiều, không còn trẻ yếu kém, và mức độ trung bình chỉ còn ở mức độ thấp.

- Khả năng toán học được đánh giá ở mức giỏi

+ Đầu năm học: 4/30 trẻ, tỉ lệ 13,3%

+ Cuối năm: 10/30 trẻ, tỉ lệ 33,3%, tăng so với đầu năm 20%

 - Khả năng toán học được đánh giá ở mức khá

+ Đầu năm học: 9/30 trẻ, tỉ lệ 30%

+ Cuối năm: 15/30 trẻ, tỉ lệ 50%, tăng so với đầu năm 20%

- Khả năng toán học được đánh giá ở mức trung bình

+ Đầu năm học: 10/30 trẻ, tỉ lệ 33,3%,

+ Cuối năm: 5/30 trẻ, tỉ lệ 16,7%,  giảm so với đầu năm 16,6%

          - Khả năng toán học được đánh giá ở mức yếu

 + Đầu năm học: 7/30 trẻ, tỉ lệ 23,3%

+ Cuối năm: 0/30 trẻ, giảm so với đầu năm 23,3%

          Với những kết quả đạt được như vậy tôi  nhận thấy được sự tác động của sáng kiến đối với trẻ, với giáo viên, với phụ huynh như sau:

1. Đối với trẻ

          Trong thời gian thực hiện những giải pháp trên tôi thấy rằng trẻ rất hứng thú tham gia vào các hoạt động học toán, sáng tạo trong quá trình học nên kết quả đạt được trên trẻ khá cao, trẻ lĩnh hội được các kiến thức, k năng tư duy như: So sánh, phân loại, thêm bớt, tạo nhóm, định hướng trong không gian và thời gian. Tỷ lệ trẻ có k năng xếp tương ứng 1 - 1 và so sánh, phát hiện các quy tắc sắp xếp theo quy tắc đơn giản và hiểu các khái niệm đơn giản về toán được nâng lên, đa số trẻ đã biết so sánh phân biệt các hình học, hình khối. Biết đếm đến thứ tự trọng phạm vi 10 và đếm theo khả năng. Nhận biết quan hệ số lượng trong phạm vi 5, nhận biết các chữ số từ 0 - 5. Biết thực hiện và rất nhanh nhẹn trong một số phép biến đổi đơn giản như thêm bớt, tạo nhóm, chia nhóm đồ vật có số lượng trong phạm vi 5 ra 2 phần. Biết được các phía của bản thân và của người khác. Biết đo dung tích bằng 1 đơn vị đo; Nhận biết về thời gian một cách chính xác hơn...Trẻ mạnh dạn, tự nhiên hơn, biết đưa ra các câu hỏi thích hợp, tiếp thu bài chủ động hơn và trang bị cho trẻ những kiến thức toán học ban đầu.

2. Đối với giáo viên:

          Qua những năm đầu tư nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm bản thân tôi đã nắm vững phương pháp, điều hành tiết học sinh động, hấp dẫn luôn tạo ra cái mới trong tiết dạy. Với những kinh nghiệm trên tôi đã nắm chắc được các phương pháp khi hướng dẫn cho trẻ làm quen với toán tùy với từng đề tài, từng chủ đề cũng như các nội dung và yêu cầu của môn học đề ra. Sáng tạo trong việc làm đồ dùng, học liệu cho trẻ học Toán

3. Đối với phụ huynh:

          Phụ huynh luôn tin tưởng và ủng hộ, đa số họ đã nhận thức được rõ tầm quan trọng của môn Toán đối với trẻ nên đã giúp đỡ cô cháu cả về vật chất lẫn tinh thần, cùng cô thu gom nguyên vật liệu phế thải để làm đồ chơi, đồ dùng học tập cho trẻ.

Điều này chứng tỏ một số biện pháp mà chúng tôi áp dụng để giúp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán đạt hiệu quả.

         3. Kết luận và khuyến nghị

       3.1. Những kết luận đánh giá cơ bản nhất về sáng kiến (nội dung, ý nghĩa, hiệu quả)

       * Nội dung:        

          Để trẻ nắm vững được những nền tảng cơ bản của Toán học, cũng như phát triển các kĩ năng quan trọng như xử lí vấn đề hay tư duy lập luận, một chương trình giáo dục có hệ thống từ nhỏ là điều cần thiết. Tuy nhiên, chương trình đó cần được điều chỉnh phù hợp với quá trình hoàn thiện nhận thức và phát triển tự nhiên của trẻ. Nếu đạt được điều này, trẻ sẽ có được một hệ tư duy phản biện chắc chắn từ bé. Bản thân giáo viên phải nắm chắc phương pháp cho trẻ hoạt động bộ môn “Làm quen với toán”. Mặt khác luôn chịu khó dành nhiều thời gian trong việc sưu tầm nguyên vật liệu ở địa phương, cần cù, nhẫn nại, năng động, sáng tạo, trong công việc làm đồ dùng dạy học trực quan phục vụ cho việc học của trẻ. Bản thân tôi luôn cố gắng học hỏi để nâng cao nghiệp vụ chuyên môn vững vàng. Muốn đạt kết quả cao trong hoạt động làm quen với toán thì trước khi lên lớp phải soạn bài đầy đủ, nắm chắc phương pháp lên lớp đúng theo trình tự giảng dạy kết hợp với hệ thống bài tập trò chơi trên cơ sở đồ dùng đồ chơi đầy đủ hấp dẫn trẻ kết hợp với việc sử dụng công nghệ thông tin để giúp trẻ nắm chắc nội dung của bài. Tôi luôn phải học hỏi, tìm tòi, tận dụng mọi hoàn cảnh của địa phương để phát triển, để nâng cao tay nghề, linh hoạt trong quá trình dạy học, nhất là đồ dùng đồ chơi đẹp sáng tạo hấp dẫn trẻ đưa trẻ vào thế giới với bao điều mới lạ. Từ những đồ dùng đồ chơi làm ra cô giáo phải tạo ra môi trường cho trẻ tiếp xúc tạo tình huống cho trẻ hoạt động bằng mọi cách cho trẻ được trải nghiệm hòa mình vào các đồ chơi mà trẻ được làm quen. Thường xuyên đánh giá đồ dùng trực quan bài tập trò chơi qua các bài dạy để thay thế hoặc tạo ra tình huống mới gây sự bất ngờ sự chú ý của trẻ. Ngoài ra, cần phối hợp chặt chẽ với các bậc phụ huynh làm tốt công tác tuyên truyền cho các bậc phụ huynh để nhận được sự giúp đỡ đồng tình ủng hộ trong quá trình dạy và học. Bên cạnh đó không ngừng học hỏi qua các buổi dự giờ thăm lớp, qua sách báo tivi, các phương tiện thông tin đại chúng để từ đó tìm ra được nhiều cách hay hướng dẫn trẻ hình thành kiến thức toán học có hiệu quả có chất lượng cao đối với môn làm quen với toán.

          * Ý nghĩa:

       “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán cho trẻ  4 – 5 tuổi” của bản thân tôi qua một năm thực hiện bước đầu đã đạt được những kết quả đáng kể. Đây chính là động lực thúc đẩy tôi cần cố gắng nhiều hơn nữa. Thông

qua sáng kiến này tôi thấy trẻ lớp tôi mạnh dạn, tự tin, hoạt bát hơn trong các hoạt động và đặt biệt là hoạt động làm quen với Toán như trẻ hứng thú, tiết học nhẹ nhàng hơn, trẻ trải nghiệm được nhiều hơn các trò chơi phong phú đổi mới hơn mang lại hiệu quả giáo dục cao, thông qua hình thức hoạt động nhóm, hoạt động học mọi lúc mọi nơi và các môn học khác.         

* Hiệu quả:

      Qua quá trình nghiên cứu và đưa ra các giải pháp, tôi nhận thấy sự cần thiết của bộ môn làm quen với toán cho trẻ với hệ thống các bài tập ,trò chơi học tập phù hợp với đặc điểm của lứa tuổi... Bên cạnh các giải pháp hiện có người giáo viên đã biết lựa chọn thay thế và áp dụng các giải pháp mới nên đã giúp thu hút, gây được sự hứng thú tìm tòi tiếp thu kiến thức trong giờ học toán. Trẻ thành thạo trong thao tác với các đồ dùng đồ chơi, nhanh chóng tìm ra kiến thức mới mà cô khơi gợi thông qua các thao tác, dẫn dắt trẻ đến với kiến thức cần hình thành. Phải giáo dục và chăm sóc trẻ để trẻ phát triển toàn diện về trí tuệ và nhân cách, xây dựng những chủ nhân tương lai đất nước mai này.

Sau khi thực hiện đề tài bước đầu tôi đã thấy mình thành công vì trong quá trình thực hiện luôn được sự động viên của Ban giám hiệu, sự cộng tác của đồng nghiệp, sự đồng tình ủng hộ khích lệ của phụ huynh, phụ huynh tin tưởng ủng hộ nhiều vật liệu để làm đồ dùng, đồ chơi dạy học. Tôi nghĩ mình đã làm tốt công tác xã hội hóa.        

       3.2. Các đề xuất, khuyến nghị

       a. Đối với nhà trường:

            Tâm huyết của bản thân tôi là một người giáo viên tôi mong muốn làm sao để mỗi tiết học toán trẻ được khám phá thêm một điều mới lạ, bổ ích vì vậy tôi có một số kiến nghị sau:

- Nhà trường cần tu sửa thêm cơ sở vật chất, mua thêm đồ dùng đồ chơi để phục vụ cho các hoạt động vui chơi và học tập của trẻ đạt kết quả cao.

- Nhà trường tổ chức nhiều tiết thao giảng dự giờ học hỏi kinh nghiệm.

- Giáo viên cần tích cực học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn. Chịu khó sưu tầm, nghiên cứu để đưa ra các biện pháp giảng dạy đạt kết quả cao. Kết hợp với phụ huynh để có biện pháp giáo dục trẻ một cách tốt nhất ở gia đình và nhà trường.

       b. Đối với phòng giáo dục: 

          - Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên mầm non về chuyên đề toán giúp giáo viên nắm bắt được những vấn đề đổi mới. Bổ sung tài liệu cho giáo viên. Tổ chức các hội thi dạy tốt để giáo viên có điều kiện phát huy trao đổi kinh nghiệm ,học hỏi đồng nghiệp.

          Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm của tôi về một số biện pháp giúp trẻ hình thành biểu tượng toán có hiệu quả. Rất mong sự đóng góp của các đồng nghiệp, các cấp lãnh đạo để sáng kiến của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn!.

                                                                 Tam Quan, ngày     tháng  3   năm 2022

                                                       GV thực hiện

 

                                                             Nguyễn Thị Kim Lý

NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                                                               Tam Quan, ngày    tháng     năm  2022

                                                                                 Tổ trưởng chuyên môn

                                             

 

 

                         

ĐÁNH GIÁ CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP TRƯỜNG

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                                                               Tam Quan, ngày    tháng  3   năm  2022

                                                                                    Chủ tịch hội đồng

 

                                                                                    Võ Thị Minh Loan